আফ্ৰিকাত মুক্তিৰ কুচকাৱাজ : প্ৰসংগত বুৰ্কিনা ফছো, ইব্ৰাহিম ট্ৰাওৰে! (প্ৰথম খণ্ড) ।। ড০ তন্ময়ী ৰাণী নেওগ
মুক্ত চিন্তা। একাদশ বছৰ।। ৪ৰ্থ সংখ্যা
প্ৰতি বছৰে নৰৱেৰ শৰণাৰ্থী পৰিষদে (Norwegian Refugee Council) বিশ্বই উপেক্ষা কৰা স্থানচ্যুতি সংকটৰ বিষয়ে এক প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ দেশত লাখ লাখ মানুহক ঘৰ এৰি হিংসা, ভোক, ৰোগ আৰু সম্পত্তিৰ ক্ষতি সন্মুখীন হ’বলৈ বাধ্য কৰোৱা হয়। যোৱা বছৰলৈকে ক্ৰমাগতভাৱে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে তালিকাৰ শীৰ্ষত আছিল বুৰ্কিনা ফছো। তালিকাত থকা আন আন দেশসমূহ হৈছে কেমেৰুণ, কংগো গণতান্ত্ৰিক ৰিপাব্লিক (ডি আৰ চি), মালি, নাইজাৰ, হণ্ডুৰাছ, দক্ষিণ চুডান, মধ্য আফ্ৰিকান ৰিপাব্লিক, চাড, চুডান ইত্যাদি। ২০১০ চনৰ শেষৰ ফালৰ পৰা বুৰ্কিনা ফছোত জনাসাধাৰণে সশস্ত্ৰ সংগঠনৰ তীব্ৰ হিংসাৰ সন্মুখীন হৈছে। আফ্ৰিকাৰ মধ্য চাহেল অঞ্চল হৈছে এই সংঘাতৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ। হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছে। লাখ লাখ লোকে ঘৰ এৰি যাবলৈ বাধ্য হৈছে।
বুৰ্কিনা ফছো নো ক’ত আছে? কিয় বুৰ্কিনা ফছোৰ বিষয়ে আমি অজ্ঞাত? পশ্চিমীয়া সংবাদ মাধ্যমৰ নিৰ্বাচিত মনোনিৱেশ আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বুৰ্কিনা ফছোৰ মানৱীয় সংকটৰ বিষয়ে বাতৰিবোৰ প্ৰায়ে উপেক্ষা কৰা হয় নেকি? ২০১০ চনৰ শেষৰ ফালৰপৰা দেশখনত বৃদ্ধি পোৱা হিংসা আৰু স্থানচ্যুতিৰ বিষয়ে বাতৰিৰ অভাৱ, কাৰণ ইয়াক পশ্চিমীয়া দৰ্শকৰ বাবে কম প্ৰাসংগিক বুলি গণ্য কৰা হয়। বিশ্বৰ সংবাদ মাধ্যমে শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ সৈতে কৌশলগত বা অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্ক থকা সংকটসমূহক অগ্ৰাধিকাৰ দি আফ্ৰিকাৰ সংঘাতসমূহক একাষৰীয়া কৰি পেলায়। আফ্ৰিকাক চিৰদিনৰ বাবে অস্থিৰ বুলি চিত্ৰিত কৰা কু-সংস্কাৰে সেই দেশসমূহৰ বিষয়ে প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰাটো প্ৰয়োজনীয় বুলি নাভাবে। সীমিত সাংবাদিকতা আৰু অভাৱনীয় পুঁজিৰ মানৱীয় আবেদনে বুৰ্কিনা ফছোৰ দুৰ্দশাক বিশ্বৰ আগত অধিক অস্পষ্ট কৰি পেলাইছে। বিভিন্ন ভূ-ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তন, যেনে বুৰ্কিনা ফছোৰ শেহতীয়াভাৱে পশ্চিমীয়া প্ৰভাৱৰ পৰা আঁতৰি অহাৰ দৰে খবৰে বিশ্ববাসীক নিৰুৎসাহিত কৰিব পাৰে বুলি ভবা সংকটো বহুলাংশে আওকাণ কৰা হয়। “Donor fatigue”-ৰ ফলত ধনী দেশৰ পৰা অহা বিদেশী সাহায্য হ্ৰাস পায়। বহু দেশৰ উগ্ৰ জাতীয়তাবাদী নীতিয়েও পুঁজি কৰ্তন কৰে। এই দেশবোৰৰ পৰা দূৰৈৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থাবোৰে কম মনোযোগ পায়। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰসকলৰ বাবে আফ্ৰিকাৰ বহু সংকটক গুৰুত্বপূৰ্ণ হিচাপে লোৱা নাযায়, সেয়ে এনে গভীৰ সংকট বাতৰিৰ শিৰোনামো দখল কৰাত ব্যৰ্থ সাব্যস্ত হয়।
প্ৰাচীন সভ্যতাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আধুনিক সংগ্ৰামলৈকে বুৰ্কিনা ফছোৰ ইতিহাস বৰ চহকী। ডুৰৌলাৰ ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম শতিকাৰ লো-ৰ উৎপাদনৰ কথা প্ৰকাশ কৰে। আনহাতে বুৰা সংস্কৃতিৰ তৃতীয় শতিকাৰ পৰা ত্ৰয়োদশ শতিকালৈকে বিকাশ ঘটিছিল। একাদশ শতিকাৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ ঘানাৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰি মছি জনগোষ্ঠীয়ে অ’ৱাগাডুগৌ, ইয়াটেংগা আৰু টেংকোডোগোৰ দৰে প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য স্থাপন কৰে। কেন্দ্ৰীভূত শাসন আৰু অশ্বাৰোহীভিত্তিক সামৰিক বাহিনীৰ বাবে পৰিচিত এই ৰাষ্ট্ৰসমূহে ইছলামিক বিজয়ক প্ৰতিহত কৰি আৰু ১৯ শতিকাৰ শেষলৈকে বৰ্তি আছিল।
১৮৯৬ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশীকৰণ আৰম্ভ হয় আৰু ১৯১৯ চনৰ ভিতৰত এই অঞ্চলটো ফৰাচী পশ্চিম আফ্ৰিকাত Upper Volta হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ঔপনিৱেশিক যুগে স্থানীয় গঠনত ব্যাঘাত জন্মায়, সম্পদ আৰু শ্ৰমৰ শোষণ কৰে। ১৯৬০ চনত মৰিছ ইয়ামিঅ’গোৰ অধীনত স্বাধীনতা লাভৰ ফলত সঘনাই সামৰিক অভ্যুত্থানৰ সৈতে অশান্ত দশকৰ আৰম্ভণি হয়। ১৯৮৩ চনত থমাছ শংকৰা নামৰ এজন মাৰ্ক্সবাদীয়ে ক্ষমতা দখল কৰি ১৯৮৪ চনত দেশখনৰ নাম বুৰ্কিনা ফছোলৈ (“অক্ষয়ী মানুহৰ দেশ”) সলনি কৰে। তেওঁৰ বিপ্লৱী নীতিয়ে শিক্ষা, নাৰীৰ অধিকাৰ আৰু অৰ্থনৈতিক স্বাৱলম্বীতাক প্ৰসাৰিত কৰিছিল যদিও ১৯৮৭ চনত মিত্ৰ ব্লেইজ কম্পাওৰেৰ দ্বাৰা পৰিচালিত তেওঁৰ হত্যাকাণ্ডই এই যুগৰ অন্ত পেলায়।
কম্পাওৰেৰ ২৭ বছৰীয়া শাসনে স্থিতিশীলতা আনিছিল যদিও স্বৈৰাচাৰীতাই বিকৃত ৰূপ লৈছিল। ২০১৪ চনৰ জনবিদ্ৰোহে তেওঁক পদত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰায়, ফলত বুৰ্কিনা ফছোত গণতান্ত্ৰিক নিৰ্বাচনৰ পথ মুকলি কৰি দিয়ে। ২০১৫ চনত নিৰ্বাচিত হোৱা ৰচ কাব’ৰে আল কায়দা আৰু ইছলামিক উগ্ৰবাদৰ সৈতে জড়িত জেহাদী হিংসাৰ সন্মুখীন হৈছিল। অস্থিৰ হৈ পৰিছিল দেশখন। ২০২২ চনত নিৰাপত্তাজনিত বিফলতাৰ ফলত হোৱা সামৰিক অভ্যুত্থানে কেপ্তেইন ইব্ৰাহিম ট্ৰাওৰেক ক্ষমতালৈ আনিছিল। তেওঁৰ শাসনে সামৰিক সমৰ্থন বিচাৰি বিদেশী মিত্ৰতা ফ্ৰান্সৰ পৰা ৰাছিয়ালৈ স্থানান্তৰিত কৰিছিল। চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু দেশখনত সোণৰ দৰে সম্পদ থকাৰ সত্ত্বেও বুৰ্কিনা ফছো দৰিদ্ৰতাৰ সৈতে যুঁজি আছে, স্থানচ্যুতি আৰু চলি থকা বিদ্ৰোহৰ সৈতে যুঁজি আছে। ২০২৫ চনৰ ভিতৰত ২০ লাখতকৈও অধিক লোক আভ্যন্তৰীণভাৱে স্থানচ্যুত হৈছে।
২০২২ চনত বুৰ্কিনা ফছোৰ সামৰিক অভ্যুত্থানৰ মূলতে আছিল গভীৰ নিৰাপত্তা সংকট আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি ব্যাপক অসন্তুষ্টি। ২০২২ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত হোৱা প্ৰথমটো অভ্যুত্থানৰ মূলতে আছিল ৰাষ্ট্ৰপতি ৰচ মাৰ্ক খ্ৰীষ্টিয়ান কাব’ৰেৰ প্ৰশাসনে আল কায়দা আৰু ইছলামিক ষ্টেটৰ সৈতে জড়িত ক্ৰমবৰ্ধমান জেহাদী বিদ্ৰোহক ৰোধ কৰাৰ ব্যৰ্থতা। ২০১৫ চনৰ পৰা আক্ৰমণ তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল, ২০২১ চনৰ ভিতৰত ৭৫০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ১৬ লাখ লোক স্থানচ্যুত হৈছিল। অপৰ্যাপ্ত সঁজুলি আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে হতাশ হোৱা সামৰিক বাহিনীৰ যথেষ্ট লোকচান হৈছিল। উদাহৰণ স্বৰূপে ২০২১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইনাটা ঘাটি হোৱা আক্ৰমণ, য’ত যোগানৰ বাবে কৰা অনুৰোধৰ উত্তৰ নোপোৱাত ৫০-জন সৈনিকৰ মৃত্যু হৈছিল। জনসাধাৰণৰ অসন্তুষ্টিও বৃদ্ধি পাইছিল ক্ৰমান্বয়ে আৰু ২০২১ চনৰ শেষৰ ফালে দুৰ্নীতি আৰু নিৰাপত্তাজনিত ব্যৰ্থতাৰ বাবে কাব’ৰেৰ পদত্যাগৰ দাবীত প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত হৈছিল।
২০২২ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত কাব’ৰেৰ বাসগৃহ আৰু অ’ৱাগাডুগ’, কায়া আৰু অ’ৱাহিগ’য়াত সামৰিক বেৰেকৰ ওচৰত গুলীচালনাৰ সৃষ্টি হয়। সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী কামাণ্ডাৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল পল-হেনৰী চাণ্ডাওগো ডামিবাৰ নেতৃত্বত সৈন্যই ৰাজধানীখনৰ এটা সামৰিক শিবিৰ নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে। ২৪ জানুৱাৰীৰ ভিতৰত সেনাই টেলিভিছনত কাব’ৰেৰ জবানবন্দী ঘোষণা কৰি চৰকাৰ, সংসদ আৰু সংবিধান ভংগ কৰে। সামৰিক শিবিৰত বন্দী হৈ থকা কাব’ৰে ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থৰ উদ্ধৃতি দি হাতে লিখা পদত্যাগ পত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰে। ডামিবাৰ নেতৃত্বত পেট্ৰিয়াটিক মুভমেণ্ট ফৰ চেফগাৰ্ড এণ্ড ৰিষ্ট’ৰেশ্যনে (এমপিএছআৰ) ক্ষমতা দখল কৰি নিৰাপত্তা সংকট মোকাবিলা কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। আফ্ৰিকান ইউনিয়ন আৰু ECOWAS-এ (Economic Community of West African States) বুৰ্কিনা ফছোৰ সদস্যপদ স্থগিত ৰাখিলেও অ’ৱাগাডুগে উদযাপন কৰিছিল।
২০২২ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয়টো অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ডামিবাৰ চৰকাৰে বিদ্ৰোহ ৰোধ কৰিব নোৱাৰিলে। তেওঁৰ ক্ষমতাত থকা আঠ মাহত হিংসা ২৩% বৃদ্ধি পালে। বুৰ্কিনা ফছোৰ প্ৰায় ৪০% অঞ্চল অ-ৰাষ্ট্ৰীয় গোটৰদ্বাৰা (Non-State Group) নিয়ন্ত্ৰিত আছিল। ২৬ ছেপ্টেম্বৰত জিবোত সংঘটিত এম্বুছত ১১-জন সৈনিক নিহত হোৱাৰ লগতে ৫০-জন সাধাৰণ নাগৰিকক অপহৰণ কৰা হয়। এই আক্ৰমণৰ ফলত ডামিবাৰ ওপৰত আস্থা দুৰ্বল হৈ পৰিল। কায়াৰ ৩৪ বছৰীয়া কেপ্তেইন ইব্ৰাহিম ট্ৰাওৰে অভ্যুত্থানৰ নেতৃত্ব দিয়ে। “কোব্ৰা” বিশেষ বাহিনীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল কাৰণ তেওঁলোক বেতনহীন হৈ আছিল আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰাক্তন সেনাপতি ইমানুৱেল জোউংগ্ৰানাক বন্দী কৰি ৰাখিছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন আৰু জণ্টা মুখ্য কাৰ্যালয়ক লক্ষ্য কৰি অ’ৱাগাডুগ’ত প্ৰচণ্ড গুলীচালনা হয়। ট্ৰাওৰে টেলিভিছনত ডামিবাক অপসাৰণ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰি সংক্ৰমণকালীন চৰকাৰৰ অন্ত পেলায় আৰু সংবিধান স্থগিত কৰে।
দুয়োটা অভ্যুত্থানে আভ্যন্তৰীণ সামৰিক বিভাজন, ফ্ৰান্স বিৰোধী আৱেগ আৰু ৰাছিয়াৰ প্ৰতি প্ৰীতি প্ৰতিফলিত কৰিছিল। ট্ৰাওৰেৰ সমৰ্থকসকলে ৰাছিয়াৰ পতাকা উৰুৱাইছিল। ECOWAS আৰু আফ্ৰিকান ইউনিয়নে ছেপ্টেম্বৰৰ অভ্যুত্থানক গৰিহণা দি ২০২৪ চনৰ জুলাই মাহৰ নিৰ্বাচনৰ সময়সীমালৈ ঘূৰি যাবলৈ আহ্বান জনাইছিল যদিও ট্ৰাওৰেৰ জণ্টাই গণতান্ত্ৰিক পৰিৱৰ্তনতকৈ নিৰাপত্তাক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল।
৩৪ বছৰ বয়সত ট্ৰাওৰে দেশখনৰ ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা জেহাদী বিদ্ৰোহ, অৰ্থনৈতিক নিৰ্ভৰশীলতা আৰু শাসনৰ সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি বিশ্বৰ অন্যতম কনিষ্ঠ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ পৰে। তেওঁৰ নেতৃত্বত সাহসী সংস্কাৰ, স্থানান্তৰিত মিত্ৰতা আৰু উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি হৈছে। ক্ষমতা দখল কৰাৰ লগে লগে ট্ৰাওৰে দ্বাৰাৰ বিপ্লৱী প্ৰতিৰূপ থমাছ শংকাৰৰ পৰা প্ৰেৰণা লৈ ৰাষ্ট্ৰীয় সাৰ্বভৌমত্ব আৰু অৰ্থনৈতিক আত্মনিৰ্ভৰশীলতাক অগ্ৰাধিকাৰ দিছে। তেওঁ ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ফ্ৰান্সৰ সৈন্যক বহিষ্কাৰ কৰি দেশখনক পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক শক্তি ফ্ৰান্সৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখি ফ্ৰান্সৰ সাহায্য আৰু সামৰিক অভিযান বন্ধ কৰি দিছে। ট্ৰাওৰে ৰাছিয়াৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিছে। ৰাছিয়াৰ অৰ্ধসামৰিক সমৰ্থনক আদৰণি জনাই ৰাছিয়াৰ দূতাবাস পুনৰ মুকলি কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মালি আৰু নাইজাৰৰ সৈতে দ্বাৰাৱে আঞ্চলিক নিৰাপত্তা আৰু ইয়াৰ অনুভূত পশ্চিমীয়া প্ৰভাৱৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে ২০২৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত পশ্চিম আফ্ৰিকান ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায়ৰ পৰা আঁতৰি আহি ছাহেল ৰাষ্ট্ৰৰ মিত্ৰতা (Alliance of Sahel States -AES) গঠন কৰে। IMF আৰু বিশ্ব বেংকৰ পৰাও ঋণ নাকচ কৰি স্বাৱলম্বিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে ট্ৰাওৰেই।
বুৰ্কিনা ফছো সোণৰ খনিৰে চহকী। অৰ্থনৈতিকভাৱে ট্ৰাওৰে বুৰ্কিনা ফছোৰ সোণখিনিৰ লাভ উঠাবলৈ গুৰুত্ব দিছে। বছৰি প্ৰায় ৮০%তকৈ অধিক সোণ ৰপ্তানিৰ কৰে বুৰ্কিনা ফছোয়ে। তেওঁৰ চৰকাৰে ২০২৪ চনত বিদেশী মালিকানাধীন দুটা সোণৰ খনি ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰিছে আৰু অধিক ৰাজহ ধৰি ৰখাৰ লক্ষ্যৰে ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত দেশৰ প্ৰথমটো সোণ শোধনাগাৰ উদ্বোধন কৰিছে। লক্ষ্য যাতে বছৰি ১৫০ টন সোণৰ খনি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিব পৰা যায়। আন আন পদক্ষেপসমূহৰ ভিতৰত আছে কৃষি বিনিয়োগ, কপাহ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কেন্দ্ৰ স্থাপন, আৰু অ’ৱাগাডুগ’-ডনচিন বিমানবন্দৰৰ দৰে আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্প। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে ২০২২ চনত ১৮.৮ বিলিয়ন ডলাৰৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ভিতৰত ২২.১ বিলিয়ন ডলাৰলৈ জিডিপি বৃদ্ধিত অৰিহণা যোগাইছে যদিও সম্পূৰ্ণৰূপে দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল কৰিব পৰা নাই।
এই কৃতিত্বৰ পিছতো ট্ৰাওৰে উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছে। বুৰ্কিনা ফছোৰ প্ৰায় ৪০% ভূখণ্ড নিয়ন্ত্ৰণ কৰা জেহাদী বিদ্ৰোহ তেওঁৰ শাসনত তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছে। ২০২২ চনৰ পৰা উগ্ৰপন্থী ইছলামিক গোটৰ সৈতে জড়িত হিংসাত্মক কাণ্ড ২০% বৃদ্ধি পাইছে, ২০২২ চনত ৩,৬২১ৰ পৰা ২০২৪ চনত ৬,৩৮৯ জনলৈ মৃত্যুৰ সংখ্যা প্ৰায় দুগুণলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ২০২৪ চনত বৰছালোঘোত সংঘটিত হোৱা এক ভয়াৱহ হত্যাকাণ্ডত শ শ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ২০ লাখতকৈ অধিক লোক আভ্যন্তৰীণভাৱে স্থানচ্যুত হৈছে, আৰু মানৱীয় প্ৰয়োজনীয়তাৰ বাবে পুঁজিৰ অভাৱ হৈয়েই আছে। সাহায্য, আশ্ৰয় আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ বাবে ৮৭৭ মিলিয়ন ডলাৰৰ ব্যৱধান আছে।
ইব্ৰাহিম ট্ৰাওৰে কেৱল দেশখন চলাই থকা নাই; তেওঁ বিশ্বক দেখুৱাইছে, বিশেষকৈ পশ্চিমীয়া দেশসমূহক; যে আফ্ৰিকাই পশ্চিমৰ নিয়ন্ত্ৰণ অবিহনে কেনেকৈ সুকলমে চলিব পাৰে। তিনি বছৰত ট্ৰাওৰে বুৰ্কিনা ফছোৰ অৰ্থনীতি, সম্পদ, কৃষি, আন্তঃগাঁথনি, নিৰাপত্তা আৰু সমাজৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাইছে। তেওঁৰ এই সাহসী পদক্ষেপে পশ্চিমীয়া শক্তিসমূহক জোকাৰি গৈছে। এনে এখন আফ্ৰিকাক লৈ আঁচনি তৈয়াৰ কৰিছে, যিখন আফ্ৰিকাক আৰু পশ্চিমৰ সাহায্য, ঋণ বা প্ৰভাৱৰ প্ৰয়োজন নাই।
পশ্চিমীয়া নিষেধাজ্ঞাৰ পাছতো ট্ৰাওৰে বুৰ্কিনা ফছোৰ অৰ্থনীতিক নতুন উচ্চতালৈ লৈ গৈছে। ২০২২ চনত দেশৰ জিডিপি ১৮.৮ বিলিয়ন ডলাৰৰ পৰা ২০২৫ চনত ২৪.৩ বিলিয়ন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে। তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধি (আই এম এফ) আৰু বিশ্ব বেংকৰ ঋণ নাকচ কৰিছে। বৰঞ্চ ট্ৰাওৰেই সকলো ঘৰুৱা ঋণ মুক্ত কৰি বুৰ্কিনা ফছোক স্থানীয় আৰ্থিক বোজাৰ পৰা মুক্ত কৰি দিছে। ৰাছিয়া, চীন, তুৰস্ক আৰু ইৰাণৰ সৈতে নতুন বাণিজ্যিক চুক্তিয়ে পশ্চিমীয়া নিয়ন্ত্ৰণক আওকাণ কৰি নতুন বিনিয়োগ আনিছে। ট্ৰাওৰে অপ্ৰক্ৰিয়াকৃত সোণ ৰপ্তানি নিষিদ্ধ কৰিছে, যাতে সকলো লাভ বুৰ্কিনা ফছোতে থাকে। তেওঁ কঁপাহ উদ্যোগটো উন্নত কৰি তৃতীয়টো কঁপাহ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্লাণ্ট মুকলি কৰিছে। ইয়াৰ ফলত বুৰ্কিনা ফছো ছাহেলৰ শীৰ্ষ বস্ত্ৰ উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ফলত স্থানীয় উৎপাদন তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছে আৰু ইউৰোপীয় আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা কমি গৈছে। সাৰ আৰু ঔষধৰ নতুন কাৰখানাই আমদানি ব্যয় ৪০% হ্ৰাস কৰি স্থানীয়ভাৱে অত্যাৱশ্যকীয় ঔষধ উপলব্ধ কৰিছে।
ট্ৰাওৰে বুৰ্কিনা ফছোক স্বাৱলম্বী কৰি তুলিবলৈ কৃষি খণ্ডতো ৰূপান্তৰ ঘটাইছে। ২০২২ চনত ৩ লাখ ১৫ হাজাৰ মেট্ৰিক টনৰ তুলনাত এইবছৰ বিলাহীৰ উৎপাদন ৪ লাখ মেট্ৰিক টনতকৈও অধিক হৈছে। একেদৰে ধানৰ উৎপাদনতো বৃদ্ধি পাইছে। ট্ৰাওৰে কৃষকসকলক ১০০০ৰো অধিক ট্ৰেক্টৰ আৰু ৫০০ সৌৰশক্তিচালিত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা বিতৰণ কৰিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে এসময়ত পশ্চিমীয়া অনুদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। আজিৰ দিনত বুৰ্কিনা ফছোৰ ৮০% অঞ্চলত খাদ্য সাহায্যৰ নিৰ্ভৰশীলতাৰ অন্ত পেলাই প্ৰমাণ কৰিছে যে এই দেশখনে নিজকে খাদ্য যোগান ধৰিব পাৰে।
ট্ৰাওৰে আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰতো যথেষ্ট বিনিয়োগ কৰিছে। বছৰি ১২ লাখ যাত্ৰীক চম্ভালিব পৰাকৈ অ’ৱাগাডুগ’-ডনচিন বিমানবন্দৰ এতিয়া সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যক্ষম হৈ উঠিছে। ২০০০ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক নতুন পকী পথে গ্ৰাম্য অঞ্চলসমূহক বজাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। বুৰ্কিনা ফছোক মালি আৰু নাইজাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা ট্ৰেন্স-চাহেল ঘাইপথৰ কাম ৬০% সম্পূৰ্ণ হৈছে। শক্তি প্ৰকল্পসমূহো সমৃদ্ধিশালী হৈছে। সৌৰ পামসমূহে এতিয়া দেশৰ ৩০% শক্তি যোগান ধৰে, আৰু ৰাছিয়াৰ ৰোজাটমৰ সৈতে হোৱা চুক্তিয়ে পাৰমাণৱিক শক্তি গৱেষণা কেন্দ্ৰ গঢ়ি তুলিব শীঘ্ৰে। ট্ৰাওৰে দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। ৰাজহুৱা ধন চুৰি কৰাৰ অপৰাধত ৫০ জনতকৈ অধিক প্ৰাক্তন বিষয়াক কাৰাগাৰত ৰাখিছে। ২০২২ চনৰ পৰা তেওঁ ৰাজনীতিবিদসকলৰ দৰমহা ৪০% কৰ্তন কৰি ন্যায়পৰায়ণতাৰ প্ৰতি তেওঁৰ দায়বদ্ধতা প্ৰকাশ কৰিছে। এতিয়া দেশজুৰি বিনামূলীয়া প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱা উপলব্ধ। ৰাজসাহায্যযুক্ত টিউচনৰ বাবে বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তিৰ হাৰ ৭০% বৃদ্ধি পাইছে।
(দ্বিতীয় খণ্ড অহা সংখ্যাত প্ৰকাশ পাব)
