উৎপল বৰকটকীৰ কমাৰশালৰ সূৰ্য — এক পাঠভিত্তিক আলোচনা ।। ড° হৰ্ষজিৎ কলিতা
মুক্ত চিন্তা। দ্বাদশ বছৰ। প্ৰথম সংখ্যা
অসমীয়া সমকালীন কবিতাই একবিংশ শতিকাত বিষয়বস্তু, কাব্যভাষা আৰু নন্দনতাত্ত্বিক বীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনৰ সাক্ষী হৈছে। ব্যক্তিগত অনুভৱৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি কবিতাই ক্ৰমাৎ সামাজিক, ৰাজনৈতিক, পৰিৱেশগত, ঐতিহাসিক আৰু দাৰ্শনিক জিজ্ঞাসাৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে। এই পৰিৱৰ্তনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত উৎপল বৰকটকীৰ প্ৰথম কাব্যগ্ৰন্থ কমাৰশালৰ সূৰ্য (আভা প্ৰকাশন, নৱেম্বৰ ২০২৫,পৃষ্ঠা ১৪৪, মূল্য ২২০ টকা) সমকালীন অসমীয়া কবিতাৰ এক তাৎপৰ্যপূৰ্ণ সংযোজন বুলি বিবেচিত হ’ব পাৰে। এই গ্ৰন্থত সংকলিত কবিতাসমূহ কেৱল ব্যক্তিগত অনুভৱৰ প্ৰকাশ নহয়; ইয়াত একেলগে সন্নিৱিষ্ট হৈছে কৃষিজীৱনৰ ঘ্ৰাণ, পৰিৱেশ-চেতনা, সামাজিক দায়বদ্ধতা, সময়বোধ, স্মৃতি, প্ৰেম, মাতৃ-পিতৃৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা, নৈপৰীয়া সভ্যতাৰ সত্তা, মানৱিক সংকট আৰু অস্তিত্ববাদী অনুসন্ধান। ফলত গ্ৰন্থখন একমাত্ৰ বিষয়কেন্দ্ৰিক কাব্যসংকলন হৈ নাথাকি বহুস্তৰিক কাব্যবিশ্বৰ ৰূপ লাভ কৰিছে।
গ্ৰন্থখনৰ আৰম্ভণিতে সংযোজিত ‘স্মৰণ’, ‘সমৰ্পণ’ আৰু ‘কৃতজ্ঞতা’ অংশই কবিৰ অন্তৰ্জগতৰ এক গভীৰ মানৱিক পৰিচয় উন্মোচন কৰে। পিতৃক উদ্দেশ্য কৰি লিখা স্মৰণত ব্যক্তিগত শোক কেৱল ব্যক্তিগত হৈ নাথাকে; ই অসমীয়া মধ্যবিত্ত জীৱনৰ এক চিৰন্তন অভিজ্ঞতালৈ পৰিণত হয়। সমৰ্পণ অংশত অপ্ৰকাশিত প্ৰেমৰ যি নীৰৱ অভিঘাত দেখা যায়, সেয়া গ্ৰন্থখনৰ বহু কবিতাত প্ৰতিধ্বনিত হোৱা এক আভ্যন্তৰীণ সুৰ। অৰ্থাৎ মূল কবিতালৈ প্ৰৱেশ কৰাৰ পূৰ্বেই পাঠকে কবিৰ মানসিক আৰু আৱেগিক পৰিসৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে।
গ্ৰন্থখনৰ এটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হ’ল—ইয়াত প্ৰকৃতি কেৱল অলংকাৰিক সৌন্দৰ্যৰ উৎস নহয়; বৰং প্ৰকৃতি হৈছে নৈতিকতা, জীৱনদৰ্শন আৰু সভ্যতাৰ মূল্যায়নৰ এক মানদণ্ড। ‘গছবোৰ মানুহৰ দৰে হোৱা হ’লে’ কবিতাত কবিয়ে গছ আৰু মানুহৰ তুলনাৰ মাজেৰে মানুহৰ হিংসা, লোভ আৰু প্ৰতিহিংসাপ্ৰৱণ মানসিকতাক প্ৰশ্ন কৰিছে। কবিতাটোৰ শেষৰ অংশ—
“মানুহৰ দৰে গছবোৰৰ খং উঠেনে/ প্রতিশোধত জ্বলেনে বুকু/ মানুহৰ দৰে যদি গছবোৰৰ খং উঠিল হয়/ মানুহৰ দৰে বুকুখন জ্বলিল হয়/ তেওঁলোকে মানুহক শান্তিত থাকিবলৈ নিদিলেহেঁতেন/ তেওঁলোকৰ ভাই-ককাইবোৰক হত্যা কৰাৰ বাবে/ প্রতিশোধত মানুহবোৰকো জীয়াই জীয়াই হত্যা কৰিলেহেঁতেন/ তেওঁলোকৰো যদি উপাস্য আছে/ তেওঁলোকেও প্রার্থনা কৰিলে হয়/ মানুহৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবৰ বাবে…।” —এই শাৰীসমূহে পৰিৱেশ-সাহিত্যৰ পৰিসৰত এক গভীৰ ব্যঞ্জনা সৃষ্টি কৰে। ইয়াত গছ কেৱল উদ্ভিদ নহয়; গছ হৈছে নৈতিক সত্তা, আৰু মানুহ নিজেই আত্মসমালোচনাৰ বিষয়। এই পৰিৱেশ-চেতনাই ‘গছবোৰৰেই ভুল’ কবিতাত অধিক তীক্ষ্ণ ৰূপ লাভ কৰিছে। কবিতাটোৰ ব্যংগাত্মক বিন্যাসত কবিয়ে দেখুৱাইছে যে গছৰ ‘অপৰাধ’ হৈছে—সিহঁতে বিনামূলীয়াকৈ অক্সিজেন দিয়ে, ছাঁ দিয়ে, চৰাইক আশ্ৰয় দিয়ে। এই ব্যংগৰ ভিতৰত আধুনিক নগৰসভ্যতাৰ আত্মবিধ্বংসী মানসিকতাৰ তীব্ৰ সমালোচনা নিহিত হৈ আছে। “উন্মাদ মানুহবোৰৰ মাজৰে কোনোবা এজনে চিঞৰি ক’লে-/ইহঁতবোৰৰ জেগা নহয় এইয়া।/এৰা, হয় আকৌ গছবোৰৰে ভুল/ চহৰখনত গছবোৰৰ প্ৰয়োজননো কি?/চহৰখন গছবোৰৰ নহয়;/ গছবোৰ চহৰখনৰ নহয়।”—এই উচ্চাৰণ আধুনিক উন্নয়নৰ এক মাৰ্মিক পৰিহাস। কবিতাটো পৰিৱেশবাদী কবিতা হিচাপে সীমাবদ্ধ নাথাকি সভ্যতাৰ নৈতিক সংকটৰ দলিল হৈ উঠে।কবিৰ কাব্যবিশ্বৰ আন এক মুখ্য স্তম্ভ হৈছে নদী। এই গ্ৰন্থত নদী একাধিক ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে—জীৱন, ইতিহাস, সময়, সংগ্ৰাম, স্মৃতি আৰু স্বাধীনতাৰ প্ৰতীক হিচাপে। ‘নদী’ কবিতাত কবিয়ে লিখিছে—
“মানুহে সকলো জানে / অথচ / মানুহ নদী হ’ব নোৱাৰে।/ বহ্নিমান গতিত অক্লান্ত যুঁজাৰু হ’ব নোৱাৰে।/ চাগৈ নদীৰ দৰে মানুহৰ কোনো নির্দিষ্ট লক্ষ্য নাই।/ নাই, নদীৰ দৰে যুঁজাৰ কোনো উদ্যম।”
এই সৰল অথচ ব্যঞ্জনাময় উচ্চাৰণত মানুহ আৰু নদীৰ মৌলিক পাৰ্থক্য উন্মোচিত হৈছে। নদীয়ে লক্ষ্য জানে, বাট বিচাৰে, আগবাঢ়ি যায়; কিন্তু মানুহ বহু সময়ত নিজৰ লক্ষ্যৰ পৰাই বিচ্যুত হয়। ইয়াত নদী জীৱনৰ নৈতিক আদৰ্শলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।
একেদৰে ‘নদী : নেপথ্যত নৈপৰীয়া’ কবিতাত নদীক কেৱল ভৌগোলিক সত্তা হিচাপে দেখা হোৱা নাই। নৈপৰীয়া মানুহৰ ইতিহাস, জীৱিকা, সুখ-দুখ, আশা-আকাংক্ষা—সকলো নদীৰ বুকুত সমাহিত। “শোকে-সুখে, জীৱনে-মৰণে নদী সাক্ষী মানুহৰ ইতিহাস,/ মানুহৰ বুৰঞ্জীৰ।/ নদীয়েই সৰ্বস্ব নৈপৰীয়াৰ সাহ, নৈপৰীয়াৰ উশাহ।/ নদীতেই সমর্পিত নৈপৰীয়া মানুহৰ সুখ, নৈপৰীয়া মানুহৰ দুখ…..”—এই শাৰীসমূহ অসমৰ নদীকেন্দ্ৰিক সভ্যতাৰ সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য সুস্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰে। নদীৰ সৈতে মানুহৰ এই জৈৱিক সম্পৰ্কই কবিতাটোক সমাজ-সংস্কৃতিৰ দলিললৈ উন্নীত কৰিছে।
গ্ৰন্থখনৰ কৃষিজীৱনভিত্তিক কবিতাসমূহ অসমীয়া কবিতাৰ এক সুস্থ পৰম্পৰাক নতুন সংবেদনাৰে সমৃদ্ধ কৰিছে। ‘আঘোণ’, ‘আঘোণৰ লেণ্ডস্কেপ’, ‘বৰ্ষা’, ‘হেমন্তৰ গান’ আদি কবিতাত কৃষিজীৱন কোনো ৰোমাণ্টিক কল্পনা নহয়; ই হৈছে বাস্তৱ জীৱনৰ ঘাম, পৰিশ্ৰম আৰু আশাৰ ভাষ্য। ‘আঘোণ’ কবিতাত—
“ধানৰ ভৰা থোকবোৰ / একোটা হেঁপাহ, একোটা ভৰসা।”
এই শাৰী দুটাই কৃষকৰ বাবে ধান কেৱল শস্য নহয়, জীৱনৰ সমগ্ৰ সম্ভাৱনাৰ প্ৰতীক বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কবিয়ে কৃষকৰ জীৱনক দূৰৰ পৰা চোৱা নাই; ভিতৰৰ অভিজ্ঞতাৰেই ৰূপায়ণ কৰিছে। ফলত কবিতাবোৰত কৃত্ৰিমতা দেখা নাযায়।
স্মৃতি আৰু নষ্টালজিয়া এই গ্ৰন্থৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নান্দনিক উপাদান। ‘হেৰোৱা গাঁওখন’ কবিতাত কবিয়ে আধুনিকতাৰ মূল্য পৰিশোধ কৰা গাঁওসমাজৰ মানসিক ক্ষয়ৰ ছবি অংকন কৰিছে। “গাঁৱৰ কেঁচা আলিটো পকী হ’ল;/ পকী হ’ল মানুহৰ মনবোৰ!/ ঘৰৰ চোতালৰ একেখন মজিয়াত চুবুৰিটো মিলি/ ভোগালীত ভাত সাঁজ এইবাৰ খোৱা নহ’ল।/ গাঁওবোৰ চহৰ হ’বলৈ ল’লে।”—এই কাব্যাংশ সমগ্ৰ কবিতাৰ দৰ্শনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। ইয়াত ‘পকী’ শব্দটোৱে উন্নয়ন আৰু মানৱিক দূৰত্বৰ দ্বৈত অৰ্থ বহন কৰিছে। গাঁওৰ কেঁচা আলি পকী হৈছে, কিন্তু তাৰ লগে লগে মানুহৰ আন্তৰিকতাও পকীৰ ৰূপ লৈ হেৰাই গৈছে। এই ৰূপক কবিৰ কাব্যভাষাৰ এক উল্লেখযোগ্য শক্তি।
একেদৰে ‘পঢ়াশালি’ কবিতাত শৈশৱৰ স্মৃতি ব্যক্তিগত আত্মচৰিত নহয়; বৰং ই পাঠকৰো নিজৰ হেৰুৱা সময়ক উভতাই আনে। “স্মৃতি,/ শাঁত পৰা কলিজাত/ স্ফটিক পানীৰ দৰেই নির্মল এটি দুখ/ ই দুখৰ ঋতুত ফুলা এথুপি আমোলমোল বকুল।”—এই ৰূপক কবিৰ ভাষিক সংযম আৰু চিত্ৰকল্প সৃষ্টিৰ ক্ষমতাৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।
গ্ৰন্থখনত পিতৃ-মাতৃক কেন্দ্ৰ কৰি লিখা কবিতাসমূহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। ‘তোমাৰ বোপাই এতিয়া বৰটো হ’ল’ কবিতাত পিতৃৰ দায়িত্ব, মাটিৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু জীৱনৰ উত্তৰাধিকাৰ গভীৰ আবেগেৰে প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াত শোক কৃত্ৰিম আবেগলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা নাই; বৰং দায়িত্ববোধত পৰিণত হৈছে। “বোপাই তোৰ কান্ধত ডাঙৰ ভাৰ দিলোঁ”—এই সংলাপটো অসমীয়া পাৰিবাৰিক সংস্কৃতিৰ এক চিৰন্তন উচ্চাৰণ যেন লাগে। আনহাতে ‘আই’ কবিতাৰ ক্ষুদ্ৰ পৰিসৰৰ ভিতৰতে কবিয়ে মাতৃক ৰ’দ, প্ৰাচীৰ আৰু নদীৰ ৰূপকত চিৰন্তন আশ্ৰয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সংক্ষিপ্ত অথচ গভীৰ এই কবিতাই শব্দৰ মিতব্যয়িতাৰে বৃহৎ অনুভৱৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে বুলি প্ৰমাণ কৰে।
প্ৰকৃতি, কৃষিজীৱন আৰু স্মৃতিৰ সমান্তৰালভাৱে কমাৰশালৰ সূৰ্য-ৰ অন্যতম শক্তিশালী দিশ হৈছে ইয়াৰ সামাজিক আৰু নাগৰিক চেতনা। উৎপল বৰকটকীৰ কবিতাত সমাজ-সমালোচনা কেতিয়াও স্লোগানধৰ্মী নহয়; বৰং প্ৰতীক, ৰূপক আৰু ব্যঞ্জনাৰ মাজেৰে ই শিল্পিত ৰূপ লাভ কৰিছে। ‘এতিয়া ৰাজপথ কাৰ’ কবিতাত ৰাজপথ এক ভৌগোলিক পৰিসৰ নহৈ গণতান্ত্ৰিক স্বাধীনতাৰ প্ৰতীক হৈ উঠে। “দেশে দেশে ৰাজপথে কৈ যায়/ আপুনি, মই কিমান স্বাধীন/ এতিয়া এলিজাবেথো নাই/ এতিয়া মাউন্টবেটেনো নাই/ নাই উইনস্টন চার্চিল/ তথাপি ৰাজপথ মুকলি হৈ থকা নাই/ ৰাজপথ মুকলি কৰিব পৰা নাই/ পদে পদে বিশৃংখল অনেক কাঁটা-তাঁৰ….।”—এই উচ্চাৰণত ৰাজপথ নাগৰিক অধিকাৰৰ মাপকাঠিলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। ইতিহাসৰ চৰিত্ৰ—এলিজাবেথ, মাউণ্টবেটেন, উইনষ্টন চাৰ্চিল—উল্লেখ কৰাৰ মাজেৰে কবিয়ে স্বাধীনতাৰ ইতিহাস আৰু বৰ্তমানৰ বাস্তৱতাৰ মাজত এক অন্তঃপাঠমূলক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছে। কবিতাটো কোনো দলীয় ৰাজনীতিৰ ভাষ্য নহয়; ই গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ পক্ষে এক নৈতিক উচ্চাৰণ।
একেদৰে ‘বৰবাবুৰ চকী’ কবিতাত “চকী” এক গভীৰ সামাজিক প্ৰতীক। কবিয়ে ব্যক্তিৰ সন্মানক পদমৰ্যাদাৰ ওপৰত স্থান দিছে। “চকীবোৰ কাৰো স্থায়ী নহয় / সলনি হয় চকীত বহা মানুহ”—এই উপলব্ধি কেৱল কাৰ্যালয়-সংস্কৃতিৰ ব্যংগ নহয়; ক্ষমতাৰ অনিত্যতা আৰু মানুহৰ স্থায়ী মূল্যবোধৰ ওপৰত এক দাৰ্শনিক মন্তব্য। অতি সংক্ষিপ্ত পৰিসৰত কবিতাটোৱে নৈতিক শিক্ষাৰ দৰে জীৱনৰ সত্য উচ্চাৰণ কৰিছে।
গ্ৰন্থখনত সমকালীন বিশ্ব-বাস্তৱতাৰ সৈতে সংলাপ স্থাপন কৰা কবিতাও বিশেষ মনোযোগ দাবী কৰে। ‘কেভিন কাৰ্টাৰ’ কবিতাত বিশ্ববিখ্যাত আলোকচিত্ৰশিল্পী কেভিন কাৰ্টাৰৰ প্ৰতীকী ব্যৱহাৰে কবিৰ বিশ্বমানৱিক দৃষ্টিভংগীৰ পৰিচয় দিয়ে। কবিয়ে ক্ষুধাক কেৱল আফ্ৰিকাৰ সমস্যা হিচাপে চোৱা নাই; তেওঁ তাক মানৱ সভ্যতাৰ নৈতিক ব্যৰ্থতাৰ প্ৰতীক হিচাপে ৰূপায়িত কৰিছে। “মাজনিশা সাৰ পাই উঠি/ কেভিন কাৰ্টাৰৰ সেই ফটোখন কেতিয়াবা চাওঁ/ ৰাতি হ’লে জাক জাক শগুন উৰি ফুৰে/ মোৰ আঁঠুৱাৰ ওপৰত/ আইনাত নিজকে চাওঁ / দেখোঁ— / এজাক ভোকাতুৰ মানুহৰ মুখ”—এই আত্মসমালোচনামূলক স্বীকাৰোক্তিয়ে পাঠককো কবিতাৰ নৈতিক পৰিসৰত অংশীদাৰ কৰি তোলে। কবিয়ে ‘অন্য’ৰ দুখক ‘নিজ’ৰ দুখলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰিছে—এইটোৱেই কবিতাটোৰ শৈল্পিক সফলতা।
‘দ্ৰৌপদী’ কবিতাত মহাভাৰতৰ পৌৰাণিক চৰিত্ৰ আধুনিক সময়ৰ নাৰীৰ প্ৰতীকলৈ উন্নীত হৈছে। ইয়াত দ্ৰৌপদী কোনো অতীতৰ চৰিত্ৰ নহয়; বৰং প্ৰতিদিনে অপমানিত, নিৰ্যাতিত, নিঃসহায় নাৰীৰ সমষ্টিগত সত্তা। “হস্তিনাপুৰত আকাল এডোখৰ বস্ত্ৰৰ,/ পাশাখেলত বন্ধকত ৰাখি সম্ভ্রম/ মহা মহা পুৰুষৰ বীৰত্বৰ বীৰ্য।/ কাল ভেদি আহে অস্থিৰ ঘন উশাহ,/ আন্ধাৰৰ গৰ্ভত এতিয়া শুভ্র আঁচল হ’ল ক’লা!/ বাটবোৰ এতিয়া বাট হৈ থকা নাই,/ আন্ধাৰত জিলিকি আছে ক্লীৱ দাসৰ বৰ্বৰ চিত্ত।”—এই শাৰীটোৱে নাৰীৰ ওপৰত সংঘটিত হিংস্ৰতাক কেৱল ব্যক্তিগত অপৰাধ হিচাপে নহয়, সমাজৰ নৈতিক বিপৰ্যয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। পৌৰাণিক ব্যৱস্থা আধুনিক পুনৰ্পাঠৰ ক্ষেত্ৰত কবিতাটো বিশেষ তাৎপৰ্য বহন কৰে।
এই কাব্যসংকলনৰ আন এক লক্ষণীয় বৈশিষ্ট্য হৈছে—কবিয়ে ব্যক্তিগত অনুভৱকো সাৰ্বজনীন ব্যঞ্জনালৈ উন্নীত কৰিব জানে। ‘সোণাৰু’, ‘যাত্ৰাৰ শেষত’, ‘মন্দাগ্নি’, ‘ৰৈ আছোঁ তোমাৰ বাবে’, ‘শাওণ’ আদি কবিতাত প্ৰেম কেতিয়াও বাহ্যিক প্ৰৰ্দশনকামী চৰিত্ৰৰ নহয়; ই নীৰৱ, সংযত আৰু অন্তর্মুখী। কবিৰ প্ৰেমত অধিক শব্দ নাই; আছে অপেক্ষা, প্ৰতিশ্ৰুতি, স্মৃতি আৰু অপ্ৰাপ্তিৰ দীঘল ছাঁ। “মই ৰৈ আছোঁ / এই নদীৰ পাৰতে / সাঁচি থোৱা / হালধীয়া সোণাৰুথুপি”—এই অপেক্ষা কেৱল প্ৰেমিকাৰ বাবে নহয়; ই সময়ৰ ওচৰত, স্মৃতিৰ ওচৰত, জীৱনৰ ওচৰত এক নীৰৱ প্ৰত্যাশা।
বিশেষকৈ ‘মন্দাগ্নি’ কবিতাত চমু পংক্তি, শব্দৰ পুনৰাবৃত্তি আৰু নীৰৱতাৰ ব্যৱহাৰে কবিয়ে অন্তৰ্দহনক গভীৰ কৰি তুলিছে। “তুমি গুচি গ’লা / নে / মই গুচি আহিলোঁ”—এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ কবিয়ে নিদিয়ে; উত্তৰহীনতাই কবিতাটোৰ নান্দনিক শক্তি।
অস্তিত্ববাদী চিন্তা আৰু দাৰ্শনিক অনুসন্ধান কমাৰশালৰ সূৰ্য-ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য দিশ। ‘বুদ্ধ’ কবিতাত “শূন্যতা” কোনো নৈৰাশ্যৰ প্ৰতীক নহয়; ই আত্মবোধ আৰু অনন্তৰ সন্ধান। “মই বুদ্ধ / মই শূন্যতা”—এই আত্মউচ্চাৰণ বৌদ্ধ দৰ্শনৰ শূন্যতাবাদৰ কাব্যিক পুনৰ্নিৰ্মাণ। কবিয়ে কোনো দাৰ্শনিক তত্ত্ব ব্যাখ্যা কৰা নাই; তেওঁ অনুভৱৰ স্তৰত শূন্যতাৰ নান্দনিক ৰূপ দাঙি ধৰিছে। এই কবিতাই কাব্যসংকলনখনক আধ্যাত্মিক আৰু দাৰ্শনিক গভীৰতা প্ৰদান কৰিছে।
একেদৰে ‘মৃত্যু, মই আহ্বান কৰিছোঁ তোমাক’ কবিতাত মৃত্যু ভীতিৰ বিষয় নহয়; আত্মজ্ঞানৰ বিষয়। “মোক বুজাই দিয়া মোৰ পৰিসীমা”—এই প্ৰাৰ্থনা জীৱনৰ সীমাবদ্ধতাক স্বীকাৰ কৰাৰ সাহস। মৃত্যুক ভয় নকৰি তাক আত্ম-উপলব্ধিৰ দিশে ৰূপান্তৰিত কৰা কবিৰ দৃষ্টিভংগী বিশেষ মনোগ্ৰাহী।
গ্ৰন্থখনৰ ভাষা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰোঁতে এটা কথা স্পষ্টকৈ ক’ব লাগিব যে উৎপল বৰকটকীয়ে কৃত্ৰিম শব্দ-জটিলতা বা অতি-দুৰ্বোধ্য কাব্যভাষাৰ আশ্ৰয় লোৱা নাই। তেওঁৰ ভাষা সহজ, কিন্তু সেই সাৰল্যৰ ভিতৰত নিহিত আছে গভীৰ ব্যঞ্জনা। “এডৰা সেউজীয়া পথাৰ”, “মেঘাচ্ছন্ন মুখ”, “স্ফটিক পানীৰ দৰে নিৰ্মল এটি দুখ”, “ৰ’দে পোৰা আঙুলি”, “সোণালী ধাননিৰ পূৰঠ গোন্ধ”, “ছাই বৰণীয়া নদী”—এইবোৰ চিত্ৰকল্প পাঠকৰ মনত দৃশ্যৰ সৃষ্টি কৰে। ভাষা চিত্ৰধৰ্মী হোৱাৰ ফলত কবিতাসমূহ সহজে স্মৃতিত ৰৈ যায়।
কবিৰ আন এক শক্তি হৈছে প্ৰতীকৰ সফল ব্যৱহাৰ। সূৰ্য, নদী, গছ, পথাৰ, চৰাই, সোণাৰু, ধান, কুঁৱলী, ফাগুন, আঘোণ, বৰ্ষা—এই সকলোবোৰ শব্দ কেৱল প্ৰাকৃতিক উপাদান নহয়; কবিতাত ইহঁতে মানৱ জীৱনৰ অনুভৱ, সময়, আশা, পুনৰ্জন্ম, সংগ্ৰাম, স্মৃতি আৰু মুক্তিৰ প্ৰতীক ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। বিশেষকৈ “সূৰ্য” সমগ্ৰ গ্ৰন্থখনত বহুমাত্ৰিক ৰূপত উপস্থিত—কেতিয়াবা আশা, কেতিয়াবা যন্ত্ৰণা, কেতিয়াবা পুনৰুত্থান, কেতিয়াবা অন্তৰ্জাগৰণৰ ৰূপত।
কমাৰশালৰ সূৰ্য পঢ়িলে অনুভৱ হয় যে উৎপল বৰকটকীৰ কবিতাৰ মূল শক্তি উচ্চকণ্ঠ ঘোষণা নহয়; বৰং সংযম। তেওঁ শব্দৰ বাহুল্য সৃষ্টি নকৰে, অনুভৱৰ গভীৰতাত বিশ্বাস কৰে। বহু কবিতাত নীৰৱতাই শব্দতকৈ অধিক কথা কয়। এই সংযমী কাব্যভাষাই তেওঁৰ কবিতাক এক স্বকীয় সুৰ প্ৰদান কৰিছে।
সামগ্ৰিকভাৱে বিচাৰ কৰিলে কমাৰশালৰ সূৰ্য সমকালীন অসমীয়া কবিতাৰ পৰিসৰত এক সম্ভাৱনাময় আৰু শিল্পসচেতন সংযোজন। ইয়াত প্ৰকৃতি আছে, কিন্তু কেৱল প্ৰকৃতিৰ বৰ্ণনা নাই; প্ৰেম আছে, কিন্তু আত্মবিলাপ নাই; সমাজ আছে, কিন্তু শ্ল’গান নাই; ৰাজনীতি আছে, কিন্তু পক্ষপাত নাই; দৰ্শন আছে, কিন্তু তত্ত্বৰ গধুৰতা নাই। এই ভাৰসাম্যই গ্ৰন্থখনক পাঠযোগ্য আৰু পুনঃপাঠযোগ্য কৰি তুলিছে।
উৎপল বৰকটকীয়ে তেওঁৰ প্ৰথম কাব্যগ্ৰন্থতেই প্ৰমাণ কৰিছে যে কবিতা তেওঁৰ বাবে কেৱল অনুভৱৰ ভাষা নহয়; ই মানুহ, সময়, ইতিহাস আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে এক অন্তহীন সংলাপ। এই সংলাপ যত গভীৰ হ’ব, অসমীয়া কবিতাৰ ভঁৰাল তত অধিক সমৃদ্ধ হ’ব। সেই দৃষ্টিকোণৰ পৰা কমাৰশালৰ সূৰ্যক কেৱল এখন কাব্যগ্ৰন্থ বুলি ক’লেই যথেষ্ট নহয়; ই সমকালীন অসমীয়া সমাজ, প্ৰকৃতি আৰু মানৱিক চেতনাৰ এক সংবেদনশীল কাব্য-দলিল।
