পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তনৰ দোমোজাত আইতাৰ পাকঘৰ : খাদ্যৰ এক ৰাজনৈতিক দৃষ্টিকোণ।। সুজাতা হাতীবৰুৱা

মুক্ত চিন্তা। দ্বাদশ বছৰ। প্ৰথম সংখ্যা

সুপৰ্ণা লাহিড়ী বৰুৱাৰ পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তনৰ দোমোজাত আইতাৰ পাকঘৰ খাদ্যক কেৱল ৰন্ধন বা খাদ্যাভ্যাসৰ পৰিসৰত সীমাবদ্ধ নাৰখি তাৰ ঐতিহাসিক, সামাজিক, অৰ্থনৈতিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক তাৎপৰ্য বিশ্লেষণ কৰা এখন ব্যতিক্ৰমী গ্ৰন্থ। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰত এন এল পাব্লিকেচনে প্ৰকাশ কৰা ১২৭ পৃষ্ঠাৰ গ্ৰন্থখনৰ মূল্য ২২০ টকা। মূলতঃ বাংলা ভাষাত প্ৰকাশিত গ্ৰন্থখনৰ অনূদিত ৰূপ হিচাপে অসমীয়া পাঠকৰ হাতলৈ অহা এই গ্ৰন্থখনে খাদ্যক এক নতুন দৃষ্টিকোণৰ পৰা চাবলৈ পাঠকক উৎসাহিত কৰে।

গ্ৰন্থখনৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে ‘আইতাৰ পাকঘৰ’ক এক শক্তিশালী ৰূপক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি খাদ্যৰ পৰিৱৰ্তনৰ ইতিহাসক বৃহত্তৰ সমাজ-পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংযোগ কৰা। পৰম্পৰাগত অসমীয়া খাদ্য, খাদ্য উৎপাদন আৰু বিতৰণ, খাদ্য সুৰক্ষা, খাদ্য সাৰ্বভৌমত্ব, খাদ্যৰ অধিকাৰ, খাদ্য শাসনতন্ত্ৰ, খাদ্য পৰ্যটন, পুষ্টি, ক্ষুধা আৰু অপুষ্টি আদি বিভিন্ন প্ৰসংগৰ মাজেৰে লেখিকাই দেখুৱাইছে যে আমি কি খাওঁ, কেনেকৈ খাওঁ আৰু কোনে খাদ্য উৎপাদন বা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে—এই সকলোবোৰেই ক্ষমতা আৰু ৰাজনীতিৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।

বিশ্ব আৰু ভাৰতীয় সমাজত খাদ্যৰ ইতিহাস আৰু পৰিৱৰ্তনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ধৰ্মীয় বিশ্বাস, খাদ্য গ্ৰহণৰ নিয়ম, ক্ষুধা আৰু মেদবহুলতাৰ বৈপৰীত্য, খাদ্য সাৰ্বভৌমত্ব আৰু বিশ্ব ৰাজনীতিলৈকে গ্ৰন্থখনৰ পৰিসৰ বিস্তৃত। বিশেষকৈ খাদ্য সাৰ্বভৌমত্বৰ ধাৰণাটোৱে স্থানীয় মানুহৰ নিজৰ খাদ্য আৰু কৃষি ব্যৱস্থা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ অধিকাৰ, পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম উৎপাদন আৰু খাদ্যৰ সাংস্কৃতিক অধিকাৰৰ প্ৰশ্নসমূহক তুলি ধৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে লেখিকাই খাদ্য সুৰক্ষাৰ প্ৰচলিত ধাৰণাৰ সীমাবদ্ধতাসমূহৰ প্ৰতিও দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।

গ্ৰন্থখনৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে নাৰী আৰু পাকঘৰৰ সম্পৰ্কক নাৰীবাদী দৃষ্টিকোণৰ পৰা বিশ্লেষণ কৰা। পাকঘৰ যে কেৱল ঘৰুৱা পৰিসৰ নহয়, বৰং নাৰীৰ শ্ৰম, দায়িত্ব আৰু সামাজিক অৱস্থানৰ সৈতে জড়িত এক ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰ—এই কথাটো লেখিকাই স্পষ্ট কৰিছে। ঘৰুৱা কামৰ অসম বিতৰণ, সমূহীয়া পাকঘৰৰ সম্ভাৱনা আৰু নাৰীক ঘৰুৱা শ্ৰমৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ প্ৰশ্নই ইয়াত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।

অসমীয়া খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰসংগতো গ্ৰন্থখন যথেষ্ট তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। পৰম্পৰাগত পাকঘৰৰ পৰিৱৰ্তন, বিভিন্ন জনজাতীয় খাদ্য, স্থানীয় উপাদান, মাছৰ উৎপাদন আৰু মীনজীৱীসকলৰ জীৱিকা, খাদ্য পৰ্যটন আৰু বিশ্বায়নৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি লেখিকাই খাদ্যৰ সৈতে জড়িত স্থানীয় জ্ঞান আৰু সাংস্কৃতিক স্বকীয়তাৰ মূল্য উন্মোচন কৰিছে। একে সময়তে ফিউজন খাদ্য আৰু বজাৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰভাৱত আঞ্চলিক খাদ্য-স্বকীয়তা হেৰাই যোৱাৰ আশংকাও প্ৰকাশ কৰিছে।

গ্ৰন্থখনৰ মূল শক্তি হৈছে খাদ্যক ইতিহাস, সমাজ আৰু ৰাজনীতিৰ সৈতে সংযোগ কৰি চোৱাৰ লেখিকাৰ প্ৰয়াস। বিভিন্ন তথ্য, উদাহৰণ আৰু গৱেষণালব্ধ উপাদানৰ সহায়ত লেখিকাই নিজৰ যুক্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। পাঠকে গ্ৰন্থখনৰ জৰিয়তে অসমৰ স্থানীয় খাদ্য আৰু খাদ্যক কেন্দ্ৰ কৰি চলি থকা ৰাজনীতিৰ বিষয়ে এক সামগ্ৰিক ধাৰণা লাভ কৰিব পাৰে। খাদ্যৰ উৎপাদন, বিতৰণ আৰু বিপণনৰ পৰিৱৰ্তিত ব্যৱস্থাই কেনেদৰে খাদ্যক পণ্যত পৰিণত কৰিছে আৰু ইয়াৰ ফলত সমতা, পুষ্টি আৰু খাদ্যৰ অধিকাৰ কেনেদৰে প্ৰভাৱিত হৈছে, সেই কথাও গ্ৰন্থখনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচ্য বিষয়।

অৱশ্যে গ্ৰন্থখন সম্পূৰ্ণ ত্ৰুটিমুক্ত নহয়। আলোচনাৰ বিভিন্ন বিষয়ৰ মাজত সংযোগ থাকিলেও বিষয়বস্তুৰ বিন্যাস আৰু উপস্থাপন কিছু পৰিমাণে অসংলগ্ন যেন অনুভৱ হ’ব পাৰে। কেতিয়াবা খাদ্যৰ বিভিন্ন সম্ভাৰৰ বিস্তৃত বৰ্ণনাৰ মাজত মূল ৰাজনৈতিক আৰু বিশ্লেষণাত্মক আলোচনাৰ ধাৰা কিছু পৰিমাণে বিচ্ছিন্ন হোৱা যেন লাগে। অধিক সুসংবদ্ধ বিন্যাসে পাঠকৰ মনোযোগ আৰু বিশ্লেষণাত্মক আগ্ৰহ অধিক সময় ধৰি ৰাখিব পাৰিলেহেঁতেন।

সামগ্ৰিকভাৱে, পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তনৰ দোমোজাত আইতাৰ পাকঘৰ খাদ্যক এক সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক ধাৰণা হিচাপে বুজিবলৈ সহায় কৰা এখন চিন্তাশীল গ্ৰন্থ। খাদ্যৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা, নাৰী, শ্ৰম, জাতি-জনজাতি, বজাৰ, পৰিৱেশ, বিশ্বায়ন আৰু খাদ্য সাৰ্বভৌমত্বৰ আন্তঃসম্পৰ্কক ই পাঠকৰ সন্মুখত উন্মোচিত কৰে। খাদ্য-ৰসিকৰ বাবে ই তথ্যসমৃদ্ধ, আৰু সমাজবিজ্ঞান, ৰাজনীতি বিজ্ঞান তথা খাদ্য-অধ্যয়নৰ আগ্ৰহী পাঠকৰ বাবে অসমীয়া ভাষাত ই চিন্তাৰ নতুন দুৱাৰ মুকলি কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোজন।