সংকটৰ সময়ত ৰাজনীতি নহয়, মানৱতা হওক সৰ্বোচ্চ পৰিচয় ।। বনজিৎ শৰ্মা
মুক্ত চিন্তা। দ্বাদশ বছৰ। প্ৰথম সংখ্যা
গণতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাত মতভেদ, সমালোচনা, বিতৰ্ক আৰু আদৰ্শগত সংঘাত অতি স্বাভাৱিক। শাসকপক্ষৰ নীতি-নিয়মৰ ভুল-ত্ৰুটি আঙুলিয়াই দিয়াটো যেনেকৈ বিৰোধীৰ দায়িত্ব, ঠিক তেনেকৈ বিৰোধীৰ স্থিতি বা বক্তব্যৰ যুক্তিযুক্ত সমালোচনা কৰাটোও শাসকদলৰ ৰাজনৈতিক কৰ্তব্য। একেদৰে বাঁওপন্থী, সমাজবাদী, ৰাষ্ট্ৰবাদী, ছাত্ৰ সংগঠন, নাগৰিক সমাজ, বুদ্ধিজীৱী আৰু সংবাদ মাধ্যম—সকলোৰে নিজা নিজা দৃষ্টিভংগী আৰু মতাদৰ্শ থাকে। এই চিন্তাধাৰাৰ বৈচিত্ৰ্যই এখন সুস্থ গণতন্ত্ৰক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে।
কিন্তু জীৱনত এনে কিছুমান কঠিন মুহূৰ্ত আহে, যেতিয়া সকলো মতাদৰ্শ, ৰাজনৈতিক বিভাজন আৰু তৰ্ক-বিতৰ্কৰ উৰ্ধ্বত কেৱল ‘মানৱতা’ই স্থান পাব লাগে। নাগালেণ্ডৰপৰা আকস্মাতে নামি অহা পানীৰ ঢলৰ ফলত শিৱসাগৰ, যোৰহাট, চৰাইদেউ জিলাকে ধৰি অসমৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা ভয়াৱহ বানপানীয়ে আজি ঠিক তেনে এক সংকটজনক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিছে।
এই দুৰ্যোগ কেৱল পানীৰ প্ৰচণ্ড সোঁত নহয়; ই হাজাৰ হাজাৰ পৰিয়ালৰ সপোন, জীৱিকা আৰু ভৱিষ্যত এক মুহূৰ্ততে উটুৱাই লৈ গৈছে। নিমিষৰ ভিতৰতে গাঁওসমূহ পানীৰ তলত বিলীন হৈছে, ঘৰ-বাৰী ধ্বংস হৈছে, পথ-দলং বিচ্ছিন্ন হৈ সমগ্ৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা ব্যাহত হৈ পৰিছে। বহুতে আপোনজনক হেৰুৱাইছে, বহু শিশুৱে নিজৰ মৰমৰ পাঠ্যপুথি আৰু পঢ়াশালিৰ পৰিৱেশ হেৰুৱাই দিশহাৰা হৈ পৰিছে। প্ৰচণ্ড পৰিশ্ৰমেৰে গঢ়ি তোলা খেতিডৰা নষ্ট হোৱা দেখি কৃষকসকল মৰ্মাহত হৈছে, অসংখ্য গৃহপালিত জীৱ-জন্তু পানীৰ সোঁতত উটি গৈছে। অগণন মানুহে নিজৰ ভিটা-মাটি এৰি আজি সাহায্য শিবিৰত আশ্ৰয় ল’বলগীয়া হৈছে।
এনে এক ভয়াবহ মুহূৰ্তত, কোনে কাক সমালোচনা কৰিলে, বা কাৰ কিমান ৰাজনৈতিক লাভ-লোকচান হ’ল—এই প্ৰশ্নবোৰ একেবাৰেই গৌণ। আজিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু একমাত্ৰ প্ৰশ্ন হ’ল: “বিপদগ্ৰস্ত মানুহখিনিৰ কাষত আমি কিমান দূৰ থিয় হ’ব পাৰিছোঁ?”
এই সময়ত শাসকপক্ষৰ প্ৰধান দায়িত্ব হৈছে তৎপৰতাৰে উদ্ধাৰ, পুনৰসংস্থাপন আৰু ক্ষতিগ্ৰস্তসকলক জৰুৰী সাহায্য প্ৰদান কৰা। আনহাতে, বিৰোধীৰ দায়িত্ব গঠনমূলক পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা, চৰকাৰৰ সৈতে হাত মিলাই কাম কৰা আৰু ভুক্তভোগীসকলৰ কাষত উপস্থিত থকা। মনত ৰখা উচিত—দুৰ্যোগৰ মুহূৰ্তত সুস্থ গণতন্ত্ৰৰ পৰিচয় বোকা ছটিওৱা ৰাজনীতিত প্ৰকাশ নাপায়, প্ৰকাশ পায় সমন্বিত আৰু ঐক্যবদ্ধ প্ৰচেষ্টাতহে।
ছাত্ৰ আৰু যুৱসমাজেও এই সংকটত এক ঐতিহাসিক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। স্বেচ্ছাসেৱী হিচাপে উদ্ধাৰ অভিযানত অংশ লোৱা, খাদ্য আৰু বস্ত্ৰ সংগ্ৰহ কৰা, ৰক্তদান শিবিৰ আৰু স্বাস্থ্য শিবিৰ আয়োজন কৰা, আৰু শিশুসকলক মানসিক তথা শৈক্ষিক সমল যোগোৱাৰ দৰে কামত তেওঁলোক আগবাঢ়ি আহিব পাৰে। ইতিহাসে বাৰে বাৰে প্ৰমাণ কৰিছে যে অসমৰ ছাত্ৰ-যুৱসমাজে জাতিৰ সংকটকালত সদায় অগ্ৰণী ভূমিকা লৈ আহিছে।
একেদৰে সমাজৰ চহকী-দুখীয়া, ব্যৱসায়ী, শিক্ষক, চিকিৎসক, অভিযন্তা, শিল্পী, সাংবাদিক, সাহিত্যিক, স্বেচ্ছাসেৱী আৰু ধৰ্মীয়-সামাজিক অনুষ্ঠান—সকলোৰে আজি সমানেই কৰ্তব্য আছে। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি সহায়ৰ হাত আগবঢ়োৱাটো কেৱল এটা সামাজিক দায়িত্বই নহয়, ই আমাৰ মানৱীয় ধৰ্ম। এই সময়ত এমুঠি শুকান খাদ্য, এখন গৰম কম্বল, এযোৰ কাপোৰ বা অতি প্ৰয়োজনীয় এখিনি ঔষধেও এটা নিৰাশ্ৰয় পৰিয়ালক নতুন জীৱন দিব পাৰে।
সংবাদ মাধ্যম আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ ভূমিকাও ইয়াত অতি সংবেদনশীল। সঠিক আৰু তথ্যপূৰ্ণ খবৰ ৰাইজৰ ওচৰলৈ নিয়া, ভুৱা খবৰ বা গুজৱ ৰোধ কৰা, ভুক্তভোগীৰ প্ৰকৃত সমস্যাবোৰ চৰকাৰৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰা আৰু সাহায্য সংগ্ৰহৰ বাবে মানুহক প্ৰেৰণা যোগোৱাটো তেওঁলোকৰ মূল লক্ষ্য হোৱা উচিত। ভুৱা বাতৰি বা ৰাজনৈতিক বিদ্বেষ বিয়পোৱাটো এই সময়ত সমাজৰ বাবে চৰম অভিশাপ হ’ব পাৰে।
এই ধাৰাবাহিক বানপানীয়ে আমাক আন এক গভীৰ শিক্ষা দিয়ে। জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, পাহাৰীয় অঞ্চলত অনিয়ন্ত্ৰিত কাৰ্যকলাপ, বন ধ্বংস আৰু পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্যহীনতাৰ বাবেই এনে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ মাত্ৰা দিনক দিনে ভয়াবহ হৈ পৰিছে। সেয়েহে কেৱল তাৎক্ষণিক সাহায্যই সমাধান নহয়; ভৱিষ্যতৰ সুৰক্ষাৰ বাবে বিজ্ঞানভিত্তিক পৰিকল্পনা, আগতীয়া সতৰ্কীকৰণ ব্যৱস্থা, নদী ব্যৱস্থাপনা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু দুৰ্যোগ-সহনশীল আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি তোলাটো অত্যন্ত জৰুৰী।
অসমৰ ইতিহাস সংঘাত আৰু দুৰ্যোগেৰে ভৰা, কিন্তু প্ৰতিবাৰে এই মাটিৰ মানুহে অভূতপূৰ্ব ঐক্য, সহমৰ্মিতা আৰু সাহসেৰে সংকটক নেওচি থিয় দিছে। এইবাৰো যদি আমি সকলো ৰাজনীতি, মতাদৰ্শ আৰু ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ উৰ্ধ্বত উঠি কেৱল মানুহৰ কথা ভাবিব পাৰোঁ, তেন্তে এই দুৰ্যোগৰ গভীৰ ক্ষত আমি নিশ্চয় উপশম কৰিব পাৰিম।
আজি সমস্বৰে কোৱাৰ সময় আহি পৰিছে—সংকটৰ এই মুহূৰ্তত শাসক-বিৰোধী, বাঁওপন্থী-সমাজবাদী, ছাত্ৰ সংগঠন আৰু সমাজৰ প্ৰতিজন নাগৰিকে নিজৰ ব্যক্তিগত মতভেদ পাহৰি একেলগে দুৰ্যোগপীড়িত মানুহৰ কাষত থিয় হ’ব লাগিব। কাৰণ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে কোনো দল, মতাদৰ্শ, জাতি বা ধৰ্ম চাই নাহে; ই সকলোকে সমানে আঘাত কৰে। সেইবাবেই এই সময়ত আমাৰ একমাত্ৰ পৰিচয়—“আমি মানুহ, আৰু মানুহৰ দুখত মানুহৰ কাষত থিয় দিয়াটোৱেই আমাৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্ম।”
যেতিয়া এই দুৰ্যোগৰ ইতিহাস লিখা হ’ব, তেতিয়া মানুহে কোনে কিমান ৰাজনৈতিক তৰ্ক কৰিছিল সেয়া মনত নাৰাখে; বৰঞ্চ কোনে দুৰ্দিনত সাহায্যৰ হাত আগবঢ়াইছিল, কোনে আশাহীন মানুহক আশাৰ ৰেঙণি দেখুৱাইছিল আৰু কোনে মানৱতাৰ পতাকা উৰুৱাই ৰাখিছিল—ইতিহাসে কেৱল সেইসকলকহে শ্ৰদ্ধাৰে মনত ৰাখিব।
